Remote ControlHepimizin bildiği klasik uzaktan kumandalar üzerinde yaklaşık 3 e 14 matris şeklide küçücük yazılarlar ile belirtilmiş 40 adet buton bulunan çok fazla fonksiyonun yüklendiği cihazlardır. Bu cihazlar üzerine bir yığın fonksiyon için konulmuş butonlar sebebiyle boyut ve şekil gibi tasarımda önem arz eden parametrelerde olumsuz şekilde etkilenmektedir.

Klasik kumandalar üzerinde bulunan birçok fonksiyonun kullanılabilirliğinin yanı sıra fazla olması ev kullanıcıların kafalarını karıştırmaktadır. Birçok kullanıcıda bu fonksiyonların işlevselliğini öğrenememektedir. Yaklaşık her evde üç kumanda olduğunu düşünürsek bunların tam olarak işlevselliğini ve özelliklerini öğrenmek kayda değer bir çaba sarf etmeyi peşinde getirecektir. GFK firmasının uzaktan kumandaların evlerde kullanımı ile ilgili yapmış olduğu araştırmada hane halkının %49 unda 5 veya daha fazla ve %87 sinde 3 veya daha fazla uzaktan kumanda olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Ayrıca bu araştırmada hane halkından bu kumandaları tam özelliği ile kullanabilen bir kişi olduğu belirtilmektedir.

Klasik kumandaları Philips’in uzaktan kumandası ile karşılaştırdığımızda kullanılabilirlik, ergonomi ve yapılacak aktivitelerin başarımı açısından daha iyi olduğu ortaya çıkmaktadır. Philips üzerinde klasik uzaktan kumandalardaki gibi çok sayında ve benzer yapıda buton olmaması kullanılabilirliğini etkileyen en öneli faktördür. Bu kumandanın tasarımı düşünülürken butonların nereye konacağı ve neye benzeyeceği düşünülmüştür. Kumandanın en üst tarafında sık kullanılan kanal, ses ve açma/kapama gibi butonlar farkı bir yuvarlak daire içinde gruplanmıştır. Bu butonlar kumandayı doğal şeklinde tutuğunuzda tam olarak başparmağınızın altına düşmektedir. Bu grubun hemen altında daha az sıklıkla kullandığımız özel kanallara erişim butonları grubu yer alırken biraz altında ise bu gruptan çizgi ile ayrılmış teletext sayfası yer almaktadır. En alt kısımda ise TV ayar butonları yer almaktadır.

Bunların yanında ürünün tasarımı elimize çok iyi uyum sağlayacak ve oturacak şekilde düşünülmüştür. Klasik kumandalardaki gibi şeklinin düz olmasının tersine avuç içine oturacak şekilde tasarlanan gövdenin üst kısmı işaret parmağının oturabileceği ve kumandayı kavramaya olanak sağlayacağı bir bölüm ile desteklenmiştir. Buna ek olarak kumanda büyüklüğü açısından eli çok yormayacak ve rahat kullanabilecek şekilde tasarlanmıştır. Ayrıca bu kumanda da farkı olarak şekliden dolayı kumandayı bakmadan ilk elinize aldığınızda hangi pozisyonda olduğunu anlamak ve düzeltmek daha kolaydır.

Uzaktan kumandanın etkileşimli sistem tasarımının bu alandaki en iyi uygulanabilir yöntemleri üzerine kurgulanması, ayrıca içinde hedef kitle, rol ve görev gibi kavramların geçtiği insan merkezli tasarım yöntemlerinin kullanılması ürünün ihtiyaçlara daha iyi cevap vermesini sağlamaktadır. Norman (2001) uzaktan kumanda gibi cihazların tasarımında bu yöntemi şöyle tanımlanmıştır; “standartlar kurulumu ve kullanımı olabildiğince acısız olması amaçlayan insan merkezli olmalıdır”. Yapılan bazı tasarımlarda, tasarımcılar ‘az daha fazladır’ sloganı vermektedir. Ürünün fonksiyonel özelliklerinin kullanıcıların beklentilerinde fazla olması ürünü daha kaliteli yapmayabilir. Bu gerekenden fazla özellikler beraberinde öğrenme için daha fazla zaman, kullanılabilirlikte azalma gibi etkileri de beraberinde getirmektedir. Kullanılabilirlik prensiplerine göre tasarlanmış ve kullanıcının çalışma şekline göre esnek davranan sistemler kullanıcıların daha etkili çalışmalarını ve kalabalık özellik kümleri içinde kaybolarak zaman kaybetmelerini önlemektedir (Maguire, 2001).

Bunların yanında Philips uzaktan kumanda üzerindeki butonların görsel hiyerarşileri çok güzel ayarlanmıştır. Görsel hiyerarşiler elementler arasındaki ilişkiyi göstermektedir. Bu nedenle kullanıcıların dikkatini çekmek amaçlı kullanılmaktadır. Görsel hiyerarşi elementlerin aynı boyutta olanlarının bir yere toplanması, yer ve pozisyonları, renk ve zıtlıkları veya hareketleri gibi özellikleri kullanarak yapılabilir (Karacan).

Özetle, kullanılabilirlik bir sistemin kullanıcılarına gerekli eğitim ve desteği vererek belirli bir senaryoda belirli görevleri başarıyla yerine getirme yeteneğidir [Shackel, 1991]. Bir sistemin kullanılabilirliği etkinliği, öğrenilebilirliği, kullanıcıların sistemdeki değişikliklere uyumluluğu ve sistemden memnuniyeti ile ölçülebilir. Bu kapsamda Philips uzaktan kumandanın klasiklere nazaran hiyerarşi, fonksiyon setlerinin benzer ve farkı olanlarının gruplanması ayrıca kareye yakın kumandalara göre ele daha iyi oturması ürünü diğerlerine nazaran kullanışlı yapmaktadır.

Referanslar

Norman AD, The perils of home theater. IEEE Computer Magazine 2002.

Maguire, M.  (2001). Methods to support human-centred design. Int. J. Human-Computer Studies (2001) 55, 587}634 doi:10.1006/ijhc.2001.0503.

Karacan, H., “User Interface Design”, http://ceng.gazi.edu.tr/~hkaracan/BM515_H5.pdf [retrieved 27 March 2010]

Shackel, 1991. B. Shackel, Usability, context, framework, design and evaluation. In: B. Shackel and S. Richardson, Editors, Human Factors for Informatics Usability, Cambridge University Press, Cambridge (1991), pp. 21–38.